Nội dung bài viết
Bác sĩ kê kháng sinh bảy ngày, uống đến ngày thứ ba thấy người đã khỏe hẳn, nhiều người cất luôn phần thuốc còn lại "để dành lần sau". Dược sĩ gặp tình huống này hằng ngày, và lần sau thường đến sớm hơn mong đợi.
Khỏe không có nghĩa là hết vi khuẩn
Triệu chứng như sốt, đau, sưng là phản ứng của cơ thể với vi khuẩn. Kháng sinh bắt đầu tiêu diệt vi khuẩn từ liều đầu, nên số lượng vi khuẩn giảm nhanh và triệu chứng lui trước. Nhưng "giảm nhiều" khác "hết sạch". Những vi khuẩn còn sót lại sau vài ngày thường là những con chịu thuốc tốt nhất; ngừng thuốc lúc này tức là để chúng nhân lên trong điều kiện không còn gì cản trở.
Kết quả thường gặp là bệnh tái phát sau một hai tuần, lần này nặng hơn và khó chữa hơn vì quần thể vi khuẩn đã quen với thuốc. Về lâu dài, thói quen này góp phần tạo ra vi khuẩn kháng thuốc, vấn đề mà cả ngành y đang vật lộn.
Số ngày trong đơn không phải ngẫu nhiên
Thời gian điều trị được xác định từ nghiên cứu lâm sàng cho từng loại nhiễm khuẩn: viêm họng do liên cầu, viêm phổi, nhiễm khuẩn tiết niệu, mỗi bệnh có số ngày khác nhau, có khi chỉ ba ngày, có khi vài tuần. Bác sĩ chọn thời gian đó dựa trên bệnh và loại thuốc, không phải "cho chắc". Vì vậy đơn ghi bao nhiêu ngày thì uống đủ bấy nhiêu, trừ khi bác sĩ chủ động rút ngắn khi tái khám.
Uống đúng giờ cũng quan trọng không kém
Kháng sinh chỉ diệt được vi khuẩn khi nồng độ trong máu đủ cao và được duy trì liên tục. Đơn ghi "ngày 2 lần" nghĩa là cách nhau khoảng 12 giờ, "ngày 3 lần" là cách nhau 8 giờ, không phải uống dồn vào ba bữa ăn trong ngày rồi để trống suốt đêm. Nếu lỡ quên một liều, uống ngay khi nhớ ra; nhưng nếu đã gần tới liều kế tiếp thì bỏ liều quên, không uống gấp đôi.
Những điều dược sĩ muốn bạn nhớ
- Uống đủ số ngày và đủ số lần mỗi ngày như đơn, kể cả khi đã khỏe.
- Không chia sẻ thuốc cho người khác và không dùng thuốc còn thừa cho lần ốm sau; bệnh khác cần thuốc khác.
- Chú ý hướng dẫn uống trước hay sau ăn; một số kháng sinh giảm hấp thu mạnh khi uống cùng sữa hoặc thuốc dạ dày chứa nhôm, magiê.
- Tiêu chảy nhẹ khi dùng kháng sinh khá thường gặp, nhưng tiêu chảy nhiều lần kèm sốt, đau bụng hoặc phân có máu thì phải báo bác sĩ.
- Nổi mẩn, ngứa, sưng môi, khó thở sau khi uống là dấu hiệu dị ứng, ngừng thuốc và đến cơ sở y tế ngay.
Và điều quan trọng nhất: kháng sinh chỉ có tác dụng với vi khuẩn. Cảm cúm, phần lớn viêm họng và ho thông thường là do virus, uống kháng sinh không giúp khỏi nhanh hơn mà chỉ tạo thêm vi khuẩn kháng thuốc.
Ảnh minh họa: NIAID, Wikimedia Commons, giấy phép CC BY 2.0.
.jpg){kind=link}