Gừng trong y học cổ truyền: công dụng và những người không nên dùng
Nội dung bài viết

Trong Đông y, gừng tươi gọi là sinh khương, gừng khô là can khương, và gừng nướng cháy vỏ là thán khương. Cùng một củ gừng nhưng ba cách bào chế cho ba công dụng khác nhau, điều đó cho thấy người xưa đã quan sát vị thuốc này rất kỹ.

Gừng chữa được gì

Theo y học cổ truyền, gừng tươi vị cay, tính ấm, đi vào kinh phế, tỳ, vị, có tác dụng phát tán phong hàn, ấm dạ dày, chống nôn và giải độc. Trong đời sống, gừng thường được dùng cho:

  • Cảm lạnh giai đoạn đầu: sợ lạnh, hắt hơi, sổ mũi trong, không sốt cao. Nước gừng tươi pha với mật ong hoặc đường đỏ, uống ấm, giúp ra mồ hôi nhẹ và dễ chịu hơn.
  • Buồn nôn, say tàu xe, nôn nghén: ngậm một lát gừng tươi hoặc uống trà gừng. Đây là một trong số ít công dụng của gừng đã được nhiều nghiên cứu hiện đại ghi nhận.
  • Đầy bụng, chậm tiêu do ăn đồ lạnh: vài lát gừng trong món ăn hoặc một cốc trà gừng sau bữa.
  • Ho do lạnh: gừng hấp đường phèn hoặc gừng ngâm mật ong.

Gừng khô (can khương) ấm mạnh hơn, hay dùng trong các bài thuốc cho người tỳ vị hư hàn, tay chân lạnh, tiêu chảy kéo dài; còn thán khương được dùng để cầm máu trong một số bài thuốc. Hai dạng này thường do thầy thuốc chỉ định chứ không dùng tùy tiện tại nhà.

Những người nên thận trọng

Vì tính nóng, gừng không hợp với mọi thể trạng. Nên hạn chế hoặc hỏi thầy thuốc trước khi dùng nếu:

  • Đang sốt cao, họng sưng đỏ, miệng khô, táo bón: đây là biểu hiện nhiệt, dùng gừng sẽ làm nặng thêm.
  • Có bệnh dạ dày đang loét, trào ngược nặng: gừng kích thích tiết dịch vị.
  • Đang dùng thuốc chống đông máu hoặc sắp phẫu thuật: gừng có thể làm tăng nguy cơ chảy máu khi dùng lượng lớn.
  • Phụ nữ mang thai: trà gừng lượng nhỏ chống nôn nghén được xem là an toàn, nhưng không nên dùng liều cao kéo dài; cần hỏi bác sĩ sản khoa.
  • Trẻ nhỏ dưới hai tuổi: không nên tự cho dùng.

Dùng đúng cách

Gừng tươi dùng mỗi ngày khoảng vài lát đến mười gam là đủ, không cần nhiều hơn. Nên dùng gừng còn tươi, vỏ căng; gừng đã mọc mầm hay dập nát, mốc thì bỏ, vì gừng hỏng sinh ra chất có hại cho gan.

Cuối cùng, gừng là thuốc hỗ trợ cho những khó chịu nhẹ. Cảm sốt kéo dài quá ba ngày, nôn không cầm được, ho ra máu hay đau bụng dữ dội đều là chuyện phải đi khám, không phải chuyện của một cốc trà gừng.

Ảnh minh họa: Mk2010, Wikimedia Commons, giấy phép CC BY-SA 4.0.