Nội dung bài viết
Kháng sinh ra đời gần một thế kỷ trước đã biến nhiều bệnh nhiễm khuẩn chết người thành bệnh chữa được trong vài ngày. Nhưng càng dùng nhiều, vi khuẩn càng có cơ hội thích nghi. Ngày nay, một số chủng vi khuẩn đã kháng gần như mọi loại kháng sinh hiện có, và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) liệt kháng kháng sinh vào nhóm mười mối đe dọa sức khỏe toàn cầu lớn nhất.
Kháng kháng sinh là gì
Khi vi khuẩn tiếp xúc với kháng sinh, những con nhạy cảm bị tiêu diệt, còn những con tình cờ mang đột biến giúp sống sót sẽ nhân lên và truyền đặc tính đó cho thế hệ sau, thậm chí cho cả loài vi khuẩn khác. Kết quả là thuốc từng hiệu quả dần trở nên vô dụng.
Điều quan trọng cần hiểu: kháng thuốc xảy ra ở vi khuẩn, không phải ở cơ thể người. Một người chưa từng uống kháng sinh vẫn có thể nhiễm vi khuẩn kháng thuốc từ người khác, từ thực phẩm hay môi trường.
Hậu quả đã nhìn thấy
Một nghiên cứu quy mô lớn công bố trên tạp chí The Lancet năm 2022 ước tính riêng năm 2019 đã có khoảng 1,27 triệu ca tử vong trên thế giới do trực tiếp nhiễm vi khuẩn kháng thuốc, nhiều hơn số tử vong vì HIV hoặc sốt rét trong cùng năm. Các ca phẫu thuật, hóa trị, ghép tạng vốn dựa vào kháng sinh để phòng nhiễm trùng cũng trở nên rủi ro hơn.
Việt Nam được xếp vào nhóm nước có tỷ lệ kháng thuốc cao trong khu vực, một phần vì kháng sinh vẫn mua được dễ dàng không cần đơn và được dùng rộng rãi trong chăn nuôi.
Vì sao vi khuẩn kháng thuốc nhanh như vậy
- Dùng kháng sinh khi không cần: cảm lạnh, cúm, phần lớn viêm họng và tiêu chảy là do virus, kháng sinh không có tác dụng nhưng vẫn tạo áp lực chọn lọc lên vi khuẩn trong cơ thể.
- Uống không đủ liều, bỏ dở khi thấy đỡ: vi khuẩn sống sót chính là những con khỏe nhất.
- Kháng sinh trong chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản để kích thích tăng trưởng và phòng bệnh hàng loạt.
- Kiểm soát nhiễm khuẩn trong bệnh viện chưa tốt, khiến vi khuẩn kháng thuốc lây giữa các bệnh nhân.
- Ít kháng sinh mới: nghiên cứu kháng sinh tốn kém, lợi nhuận thấp nên nhiều hãng dược đã rút khỏi lĩnh vực này.
Mỗi người có thể làm gì
WHO phát động Tuần lễ nâng cao nhận thức về kháng thuốc hằng năm với thông điệp đơn giản: dùng kháng sinh đúng.
- Chỉ dùng kháng sinh khi bác sĩ kê đơn; không tự mua, không dùng đơn cũ hay đơn của người khác.
- Uống đúng liều, đúng giờ và đủ số ngày được kê, kể cả khi đã thấy khỏe.
- Không đòi bác sĩ kê kháng sinh cho bệnh do virus.
- Rửa tay, tiêm phòng đầy đủ và ăn chín uống sôi để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn ngay từ đầu.
- Không vứt thuốc thừa ra môi trường.
Kháng sinh là tài nguyên chung. Mỗi liều dùng sai hôm nay là một phần hiệu quả bị lấy đi của người bệnh ngày mai.
Ảnh minh họa: Frankincense Diala, Wikimedia Commons, giấy phép CC0.
